Palnik gazowy to jedno z najbardziej uniwersalnych narzędzi w warsztacie. Sprawdza się przy lutowaniu, opalaniu, podgrzewaniu, spawaniu i cięciu. W pracy remontowej czy montażowej potrafi zastąpić kilka innych urządzeń, a przy tym nie wymaga skomplikowanego przygotowania stanowiska. Każdy palnik działa w oparciu o spalanie gazu i wytwarzanie stabilnego płomienia, ale konkretne modele różnią się konstrukcją, wydajnością i zakresem zastosowań.
Jakie są rodzaje palników?
W praktyce wyróżnia się kilka podstawowych grup palników gazowych:
Według konstrukcji
Palniki inżektorowe – zasysa gaz paliwowy (acetylen, propan) dzięki strumieniowi tlenu pod ciśnieniem. Działają nawet przy niskim ciśnieniu gazu palnego. Bardziej uniwersalne i odporne na wahania ciśnienia.
Palniki natleniowe (równociśnieniowe) – wymagają równego ciśnienia obu gazów (zazwyczaj 0,3–0,5 bara). Prostsze konstrukcyjnie, ale mniej odporne na zmiany ciśnienia.
Według zastosowania
Palniki uniwersalne – do spawania gazowego, lutowania, podgrzewania, opalania i cięcia w standardowych zakresach.
Palniki do cięcia – zaprojektowane wyłącznie do rozdzielania metalu, głównie stali węglowych i niskostopowych. Umożliwiają cięcie większych grubości.
Palniki lutownicze – mniejsze, do precyzyjnych prac przy niższych temperaturach.
Palniki jednogazowe – pracują tylko na propan-butan bez tlenu, do ogrzewania i opalania.
Według rodzaju gazu
Acetylenowo-tlenowe – temperatura płomienia około 3100°C, najwyższa ze wszystkich gazów. Uniwersalne zastosowanie.
Propanowo-tlenowe – temperatura płomienia około 2800°C, tańsze w eksploatacji, dobre do cięcia, gorsze do spawania.
Palniki MAPP gas – temperatura około 2900°C, alternatywa dla acetylenu, bezpieczniejsze w transporcie.
Porównanie acetylenu i propanu
| Cecha | Acetylen-tlen | Propan-tlen |
|---|---|---|
| Temperatura płomienia | ~3100°C | ~2800°C |
| Spawanie | Bardzo dobre | Słabsze (niższa temperatura) |
| Cięcie | Dobre | Bardzo dobre (tańsze) |
| Koszt eksploatacji | Wyższy | Niższy |
| Bezpieczeństwo | Wybuchowy, wymagający | Bezpieczniejszy |
| Uniwersalność | Najlepsza | Dobra |
Acetylen – wybór do spawania gazowego, lutowania twardego i wszechstronnych zastosowań warsztatowych.
Propan – wybór do cięcia w produkcji seryjnej, gdzie liczy się ekonomia eksploatacji.
Palniki uniwersalne – charakterystyka
Palniki uniwersalne pozwalają na wykonywanie różnych operacji jednym narzędziem poprzez wymianę dysz i regulację mieszanki gazowej.
Typowe zastosowania
- Spawanie – stal niskowęglowa do 8–12 mm (w zależności od modelu)
- Lutowanie miękkie – miedź, mosiądz (lutowia cynowo-ołowiowe)
- Lutowanie twarde – stal, miedź, mosiądz (lutowia srebrne, mosiężne)
- Podgrzewanie – przed gięciem, spawaniem, montażem
- Opalanie – usuwanie farby, lakieru
- Cięcie – blachy i profile do średnich grubości (do około 50–80 mm)
Ważne ograniczenia
Spawanie aluminium gazem jest możliwe, ale trudne i rzadko stosowane – wymaga specjalnych topników, kontroli temperatury i dużego doświadczenia. W praktyce spawanie aluminium wykonuje się metodą TIG.
Spawanie żeliwa gazem jest technicznie możliwe, ale bardzo wymagające i rzadko stosowane. Lepsze rezultaty daje spawanie elektrodą niklową.
Przykładowe modele
Palnik PU-216A/X16 (acetylenowo-tlenowy inżektorowy)
Parametry:
- Cięcie stali: 3–80 mm
- Spawanie stali: do 12 mm
- Lutowanie: miedź, mosiądz, brąz
- Konstrukcja inżektorowa – stabilna praca przy zmiennym ciśnieniu acetylenu
- Wyposażenie: nasadki spawalnicze, dysze rowkowe do cięcia
Zastosowanie: warsztaty wielozadaniowe, serwis, produkcja jednostkowa.
Palnik PU-216A/Y12 (acetylenowo-tlenowy)
Parametry:
- Cięcie stali: 3–60 mm (kompaktowa wersja)
- Spawanie stali: do 10 mm
- Zawór tlenu tnącego z pokrętłem
- Lżejsza konstrukcja, lepsze wyważenie
Zastosowanie: mobilne prace montażowe, serwis wyjazdowy, prace w terenie.
Palniki do cięcia – charakterystystyka
Palniki dedykowane do cięcia mają silniejszy strumień tlenu tnącego i dysze dostosowane do pracy ciągłej. Nie nadają się do spawania – brak odpowiednich dysz spawalniczych.
Zasada działania
- Płomień podgrzewa stal do temperatury zapłonu (około 1300°C)
- Strumień tlenu tnącego utlenia metal
- Tlenki są wydmuchiwane, tworząc szczelinę
Ważne: cięcie tlenowe działa tylko na stalach węglowych i niskostopowych. Nie nadaje się do cięcia stali nierdzewnej, aluminium ani miedzi (tworzą trudno topliwe tlenki).
Przykładowe modele
Palnik PC-211A/X16 (acetylenowo-tlenowy inżektorowy)
Parametry:
- Cięcie stali: 3–300 mm
- Konstrukcja inżektorowa
- Dysze rowkowe do cięcia grubych przekrojów
- Zawór tlenu tnącego z wygodnym pokrętłem
Zastosowanie: demontaże konstrukcji stalowych, stocznie, rozbiórki, ciężki przemysł.
Palnik PC-211A/X16 (propanowo-tlenowy inżektorowy)
Parametry:
- Cięcie stali: 3–300 mm
- Identyczna konstrukcja, ale do pracy z propanem
- Niższe koszty eksploatacji niż wersja acetylenowa
Zastosowanie: produkcja seryjna, ciągłe cięcie, zakłady gdzie ekonomia ma znaczenie.
Kiedy wybrać propan zamiast acetylenu przy cięciu?
- gdy nie spawasz (tylko tniesz)
- gdy masz dostęp do większych butli propanu
- gdy liczy się koszt eksploatacji
- gdy cięcie jest główną czynnością w warsztacie
Dobór dysz do palników
Dysze oznacza się numerami, które określają wydajność i zastosowanie:
Dysze spawalnicze
- Nr 0–2 – blachy cienkie (0,5–2 mm)
- Nr 3–5 – blachy średnie (2–6 mm)
- Nr 6–8 – blachy grube (6–12 mm)
Dysze do cięcia
- Nr 1–3 – cięcie 3–30 mm
- Nr 4–6 – cięcie 30–100 mm
- Nr 7–10 – cięcie 100–300 mm
Dobór niewłaściwej dyszy prowadzi do słabej jakości cięcia lub nadmiernego zużycia gazów.
Ciśnienia robocze
Typowe ciśnienia dla palników gazowych:
Acetylenowo-tlenowe (inżektorowe):
- Acetylen: 0,02–0,07 bara (bardzo niskie)
- Tlen: 2–4 bary (podgrzewający), 5–10 barów (tnący)
Propanowo-tlenowe (inżektorowe):
- Propan: 0,3–0,8 bara
- Tlen: 2–4 bary (podgrzewający), 5–10 barów (tnący)
Palniki natleniowe:
- Oba gazy: 0,3–0,5 bara (równe ciśnienia)
Bezpieczeństwo pracy z palnikami
Wymagane wyposażenie:
- Zwrotnice – zabezpieczają przed cofnięciem się płomienia do butli (obowiązkowe)
- Reduktory – regulują ciśnienie z butli do ciśnienia roboczego
- Węże – niebieski (tlen), czerwony (gaz palny), odporne na ciśnienie minimum 20 barów
Podstawowe zasady:
- Zawsze montuj zwrotnice przy palniku i przy butlach
- Sprawdzaj szczelność połączeń pianą mydlaną (nigdy otwartym płomieniem)
- Nie przekraczaj dozwolonego ciśnienia acetylenu (maks. 0,15 bara ze względu na wybuchowość)
- Przechowuj butle w pozycji pionowej
- Nigdy nie lutuj ani nie spawaj w pobliżu butli
Który palnik wybrać?
Do spawania, lutowania i prac mieszanych:
- Palniki uniwersalne acetylenowo-tlenowe (PU-216A/X16 lub Y12)
- Temperatura wystarczająca do spawania stali niskowęglowej
- Możliwość wymiany dysz na cięcie
Do intensywnego cięcia grubych materiałów:
- Palniki do cięcia PC-211A (acetylenowy lub propanowy)
- Propanowy, jeśli cięcie jest głównym zastosowaniem (ekonomia)
- Acetylenowy, jeśli okazjonalnie spawasz tym samym zestawem
Do prac warsztatowych i montażowych:
- Palniki inżektorowe – zapewniają stabilny płomień przy zmiennych ciśnieniach
- Uniwersalność i możliwość pracy mobilnej
Do lutowania i drobnych prac:
- Palniki lutownicze lub małe palniki jednogazowe (propan-butan)
- Niższe koszty, większa mobilność
Konserwacja i obsługa
Po każdym użyciu:
- Zamknij zawory na butle
- Wypal gaz z węży i palnika
- Sprawdź stan dysz (otwory muszą być drożne)
Regularnie:
- Czyść dysze specjalnym czyścikiem (nie wiertłem)
- Sprawdzaj szczelność połączeń
- Wymieniaj uszkodzone węże
- Kontroluj stan reduktorów i zwrotnic
Nigdy:
- Nie czyść dysz zbyt grubym narzędziem (powiększysz otwór)
- Nie używaj palnika bez zwrotnic
- Nie przekraczaj ciśnień roboczych
Podsumowanie
Wybór palnika zależy od:
- Rodzaju prac – spawanie wymaga acetylenu, samo cięcie może być na propanie
- Grubości materiałów – cienkie blachy = palnik uniwersalny, grube przekroje = palnik do cięcia
- Ekonomii – propan tańszy, acetylen bardziej uniwersalny
- Mobilności – mniejsze palniki do pracy w terenie
- Bezpieczeństwa – zawsze zwrotnice, reduktory i węże zgodne z normami
Wszystkie palniki gazowe wymagają odpowiedzialnego podejścia do bezpieczeństwa. Właściwe wyposażenie (zwrotnice, reduktory, węże spełniające normy) i przestrzeganie procedur jest kluczowe dla bezpiecznej pracy.
Przejrzyj pełną ofertę naszych palników i wybierz te idealne dla siebie!
Przeczytaj również inne wpisy: